Het gebeurde in Moergestel, een paar dagen voor de bevrijding van dit goede dorp op 27 oktober 1944. De brug over de Reusel vloog met een enorme klap de lucht in. De Duitsers maakten aanstalten hun hielen te lichten. Maar ze waren nog niet helemaal weg richting Moffrika, zoals Duitsland toen spottend werd genoemd. Daar kwamen Leen en Jo Smits spoedig achter.
Een paar Duitsers stampten plots met het hun kenmerkend gesnauw en lawaai het huis van de familie Smits aan het Rootven binnen. Ze gingen aan tafel zitten, ongenood uiteraard. Ze commandeerden – daar waren ze goed in – dat eten klaargemaakt moest worden. Tegen een muur hing een foto van koningin Wilhelmina. En dan moet je weten dat de Duitsers alles in relatie tot het koninklijk huis hadden verboden. Er mocht bijvoorbeeld geen Koninginnedag worden gevierd.
Niet verlegen
Maar Leen Smits, helemaal niet verlegen met de situatie en voor geen kleintje vervaard – ze was immers een échte Gèèselse - , priemde met een vinger naar de foto en beet de Moffen toe: ‘Zij komt terug, zij komt terug.’
‘Hou stil’, waarschuwde haar moeder, hevig geschrokken.
Maar Leen liet zich niet het zwijgen opleggen. De Duitsers blaften terug. Leen blafte terug. Sjongejonge, hoe zou dat aflopen. Maar ineens waren ze weg, de bezetters. Nooit meer gezien. De oorlog was voor de familie Smits echter nog niet voorbij. Bij het gezin waren nog maandenlang twee Canadezen en een Engelsman ingekwartierd. Geen punt natuurlijk, want in Gèèsel zijn ze gastvrij voor vrienden.
Zeven verhalen
Dit verhaal, deze historische anekdote, is opgetekend in ‘Moergestel 60 jaar bevrijd 1944-2004’. In dit boekje staan zeven verhalen over de belevenissen van Moergestelnaren tijdens de bevrijding. Hoewel er zeker ook herinneringen over het begin van de bezetting en wat er zoal tijdens de oorlog gebeurde in zijn te lezen. Zo herinnerde Jan van Beers zich de komst van de Duitsers als volgt. In hun woning aan de Oirschotseweg lagen hij en zijn vrouw Anneke op een oor. Jan kon niet slapen en ineens hoorde hij – en hier doet hij, buschauffeur van beroep, een geluid na:
”Zzzzjoeffff, Zzzzjoeffff, Zzzzjoeffff!”
Het geluid van autobanden op het wegdek. In het holst van de nacht kwamen de Duitsers als dieven in de nacht Moergestel binnengereden. Maar Jan van Beers had ze gehoord...
Twintig jaar geleden werd zestig jaar bevrijding gevierd met een herdenkingsdienst in de kerk, een optreden van de Gouden Mix in Den Bogaard en een rijk gevuld bevrijdingsconcert met uitvoeringen door onder meer harmonie Prinses Juliana en de Alpenjagers. Én, de organiserende werkgroep Herdenking Oorlog en Bevrijding onder voorzitterschap van wijlen Noud Smits, gaf een boekje uit met zeven ooggetuigeverhalen.
Deze werden opgetekend en geschreven door Moergestelnaar Paul Spapens, journalist en publicist en onder meer gespecialiseerd in de Tweede Wereldoorlog. Hij publiceerde meerdere boeken over de periode 40-45. Binnenkort verschijnt een boek van zijn hand over de bevrijding van Hilvarenbeek. De basis daarvan bestaat uit het dagboek dat zijn vader schreef over de bevrijding van Hilvarenbeek en omliggende dorpen. Ook Moergestel wordt er in genoemd. Hij vertelt bijvoorbeeld over inwoners van Biest Houtakker in het buurdorp een veilig heenkomen zochten.
Paul Spapens maakte ook deel uit van de genoemde werkgroep, samen met Martien Oerlemans, Marij Pijnenburg, Jan Geerts, Bart van de Wouw en Ad Wolfs Adr. Zn. In het voorwoord deed de toenmalige burgemeester Yvo Kortmann een uitspraak die ook tegenwoordig nog hoogst actueel is: ‘Gelet op de toestand in de wereld van dit moment zal het ongetwijfeld bij talloze mensen overduidelijk zijn, dat het begrip vrijheid kwetsbaar en kostbaar is en blijft…..’ Waarvan akte!
Gratis af te halen
Dit bijzonder interessante boekje werd twintig jaar geleden gratis uitgedeeld. Onlangs was een Moergestelnaar aan het ontspullen en warempel, er kwamen nog een kleine 25 van deze boekjes te voorschijn. Die zijn natuurlijk voor de Gèèselse mensen, vond ook Johan van ‘Johan heet het’ aan het Rootven. De boekjes zijn bij hem gratis af te halen, uiteraard zolang de voorraad strekt.